Làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới?

Đó là vấn đề thảo luận tại Hội thảo khoa học “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới” diễn ra ngày 28/01/2026, do ĐHQG-HCM chủ trì, phối hợp với Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, UBND TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM tổ chức. Sự kiện quy tụ hơn 200 đại biểu là lãnh đạo các Ban Đảng Trung ương, các bộ, ngành, lãnh đạo TP.HCM, cùng các chuyên gia kinh tế uy tín và đại diện các doanh nghiệp tiêu biểu trên cả nước.

Đề cao vai trò tri thức, khoa học công nghệ và thể chế

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Trần Cao Vinh – Phó Giám đốc ĐHQG-HCM cho biết, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định giai đoạn 2026-2030 là thời kỳ bứt phá, đưa đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Trong bối cảnh vừa chuyển đổi số, vừa chuyển đổi xanh, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu phải nâng cao năng lực cạnh tranh dựa trên năng suất, chất lượng, hiệu quả và đổi mới sáng tạo, thay vì tiếp tục dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ.

Theo đó, dưới sự chỉ đạo của các Ban Đảng Trung ương, ĐHQG-HCM phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM tổ chức Hội thảo nhằm cụ thể hóa mô hình hợp tác “3 Nhà”: Nhà nước kiến tạo – Nhà trường sáng tạo – Doanh nghiệp năng động. Hội thảo tuyển chọn 36 tham luận chất lượng, tập trung vào các vấn đề trọng tâm: nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện thể chế và liên kết “3 Nhà”, qua đó đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác tham mưu chính sách, tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam phát triển trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS Huỳnh Thành Đạt – Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đánh giá cao việc ĐHQG-HCM chủ trì, phối hợp với các cơ quan Trung ương và địa phương tổ chức Hội thảo. “Chương trình với sự tham gia của các nhà quản lý, hoạch định chính sách, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp, đã thể hiện rõ cách tiếp cận đúng đắn, khoa học và sát thực tiễn: Đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của tiến trình đổi mới, đồng thời đề cao vai trò của tri thức, khoa học công nghệ và thể chế phát triển”, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt nói.

PGS.TS Huỳnh Thành Đạt đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ các vấn đề trọng tâm gồm: xác định những nhân tố cốt lõi cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh mới, đặc biệt là vai trò của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo từng ngành, lĩnh vực; đánh giá đúng các điểm nghẽn về thể chế, chính sách và thực thi để đề xuất giải pháp cải cách khả thi, có trọng tâm; làm rõ mối quan hệ giữa Nhà nước – thị trường – doanh nghiệp trong việc hình thành môi trường và hệ sinh thái cạnh tranh lành mạnh, với Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là trung tâm, khoa học – công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản trị, xây dựng văn hóa kinh doanh và đạo đức doanh nhân Việt Nam, coi đây là yếu tố mềm có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh dài hạn.

Động lực tăng trưởng kinh tế mới trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu

Tại Hội thảo, các đại biểu đã lắng nghe 05 báo cáo tham luận tiêu biểu,, qua đó làm rõ các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới. Cụ thể, GS.TS Vũ Minh Khương (ĐHQG Singapore) chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong việc xác định và gia tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, gợi mở hướng tiếp cận khoa học hơn cho Việt Nam. Liên quan đến thể chế, PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung – Trưởng ban Ban Pháp chế ĐHQG-HCM, phân tích vai trò của mô hình hợp tác “3 Nhà” cùng các chính sách thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ, cũng như hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ.

Từ thực tiễn sản xuất – kinh doanh, bà Đặng Huỳnh Ức My – đại diện Công ty cổ phần Thành Thành Công – Biên Hòa, giới thiệu mô hình hệ sinh thái nông nghiệp tuần hoàn công nghệ cao, tích hợp AgTech – FoodTech – FinTech – ESG theo hướng chia sẻ giá trị. Ông Nguyễn Đình Tùng – Chủ tịch Hội đồng quản trị Vina T&T Group, nhấn mạnh hợp tác “3 Nhà” như một đòn bẩy quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Bên cạnh đó, TS Lương Việt Quốc – Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Real-time Robotics, đưa ra những minh chứng cho thấy ngành UAV “Invented and Made in Vietnam” hoàn toàn đủ khả năng vươn tầm thế giới thông qua việc làm chủ công nghệ lõi và các sản phẩm robotics.

Đặc biệt, Hội thảo tập trung thảo luận các động lực tăng trưởng kinh tế mới trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Các phân tích cho thấy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với doanh nghiệp Việt Nam. Thực tiễn doanh nghiệp như Vina T&T, VNG, Viettel, EVN… đã đề cập vai trò then chốt của việc làm chủ công nghệ lõi, đồng thời tái cấu trúc mô hình sản xuất – kinh doanh theo hướng xanh và bền vững. Vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với tư duy số, khả năng thích ứng nhanh và sáng tạo, được xác định là “nguồn lực mềm” quyết định lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế trong dài hạn. Bên cạnh đó, Hội thảo cũng làm rõ yêu cầu định vị lại năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên cơ sở khoa học, trong đó đề xuất xây dựng Chỉ số Năng lực cạnh tranh doanh nghiệp cấp tỉnh (PBCI) như một công cụ bổ khuyết cho PCI, nhằm đo lường thực chất “sức khỏe nội tại” của cộng đồng doanh nghiệp địa phương.

Hội thảo cũng đề xuất các công cụ và giải pháp chính sách nhằm đo lường và nâng cao sức khỏe nội tại của doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các kiến nghị, đề xuất tại Hội thảo sẽ được tổng hợp, báo cáo các cơ quan Trung ương để phục vụ công tác tham mưu, hoàn thiện thể chế và chính sách phát triển doanh nghiệp trong giai đoạn tới.

Trong khuôn khổ sự kiện, ĐHQG-HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM cũng ký kết thoả thuận hợp tác, đánh dấu bước cụ thể hóa quan trọng trong mối liên kết giữa cơ sở đào tạo, nghiên cứu hàng đầu với cộng đồng doanh nghiệp, thể hiện cam kết đồng hành giải quyết các bài toán thực tiễn của nền kinh tế.

Phát biểu kết luận Hội thảo, đồng chí Nguyễn Đức Hiển – Phó Trưởng ban Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương khẳng định Hội thảo đã hoàn thành mục tiêu đề ra và nhận được nhiều ý kiến sâu sắc, thiết thực từ các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, ĐHQG-HCM, các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp, phục vụ trực tiếp cho công tác hoạch định chính sách, nhất là trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Theo đồng chí Nguyễn Đức Hiển, các ý kiến tại Hội thảo cho thấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ là vấn đề kinh tế thuần túy mà mang tính chiến lược, đòi hỏi cách tiếp cận hệ sinh thái ở tầm quốc gia và khu vực, trong đó doanh nghiệp là chủ thể trung tâm thực hiện các nghị quyết quan trọng. “Năng lực cạnh tranh hiện nay không còn dựa vào chi phí thấp mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là chính sách và thể chế của Nhà nước; do đó cần thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tái cơ cấu, phát triển nguồn nhân lực và đổi mới quản trị quốc gia theo hướng tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp vừa và nhỏ”, đồng chí Nguyễn Đức Hiển nói.

Lãnh đạo Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế hóa các chủ trương đúng đắn để chính sách thực sự đi vào cuộc sống; đồng thời khẳng định sự cần thiết phải cụ thể hóa đầy đủ hơn mô hình liên kết “3 Nhà”, phát huy vai trò, vị thế của ĐHQG-HCM trong phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trên tinh thần đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, đổi mới mạnh mẽ thể chế và đầu tư hạ tầng cho đổi mới sáng tạo; doanh nghiệp là trung tâm; còn nhà trường, viện nghiên cứu cần đổi mới tư duy, nâng cao trách nhiệm và đóng góp hiệu quả hơn vào liên kết “3 Nhà”, thúc đẩy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

KHĂC HIẾU

Nguồn: vnuhcm.edu.vn